الدكتور فتح الله المحمدي (نجارزادگان)

29

تفسير تطبيقى (فارسى)

رساندن مقاصدش شيوه‌اى ويژه دارد كه بيرون از محاورات عرفى و سيره عقلاست ( و دليلى نيز از خود قرآن نيست كه تفسير را روا بدارد ) پاسخ به اين پرسش راه را روشن مىكند . به نظر مىرسد آياتى چند در قرآن و نيز روايات متعدّد هست كه فى الجملة نشان مىدهد ، روش قرآن در بيان مقاصدش روش ويژه‌اى نيست و مراد خدا از آيات قابل فهم بوده ، امكان دسترسى به قرآن و درك معارف آن ( بعد از فراهم كردن شرايط لازم ) براى همگان ميسّر است . و يا به تعبير دانشمندان علم اصول ، ظنّى كه از ظواهر قرآن به دست مىآيد ، از كبراى كلى حجّيّت ظواهر خاص بيرون نيست . « 1 » برخى از اين آيات كه در چند دسته طبقه‌بندى مىشوند بدين قرارند : الف ) آياتى كه قرآن را به طور مستقل مرجع فصل خصومت مىشمرد ، مانند اين آيه : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ . . . ؛ « 2 » « اى مؤمنان خدا را اطاعت كنيد و رسول و اولى الامر از خودتان را نيز اطاعت كنيد پس اگر در چيزى نزاع كرديد آن را به خدا و رسولش بازگردانيد . . . » . در عهدنامه امير المؤمنين عليه السّلام به مالك اشتر همين آيه مورد استناد واقع شده ، امام مىفرمايد : « و اردد إلى اللّه و رسوله ما يضلعك من الخطوب و تشبّه عليك من الأمور فقد قال اللّه تعالى لقوم أحبّ إرشادهم : . . . فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ . . . فالراد الى اللّه : الآخذ بمحكم كتابه و الرد إلى الرسول الأخذ بسنة الجامعة غير المفرقة . . . » كارهاى مشكلى كه تو را درمانده مىكند و امورى كه بر تو مشتبه مىشود ، به خدا و رسول او بازگردان ، كه خداى متعال به قومى كه ارشاد آنان را دوست داشته فرموده است : « . . . پس اگر در چيزى نزاع كرديد آن را به خدا و رسول بازگردانيد » بازگردانيدن به خدا در نظر گرفتن آيات محكم كتاب اوست . . . . « 3 » مرجعيت قرآن در حل اختلافات نه تنها در حوزه جامعه اسلامى است بلكه چون اين

--> ( 1 ) . ر . ك : محمد كاظم خراسانى ، كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 58 ، 59 ؛ محمد رضا مظفر ، اصول الفقه ، 2 ، ص 157 ، 158 . ( 2 ) . نساء ، 59 ( 3 ) . نهج البلاغه ، نامه 43 ، قسمت 39